آنكه آنها هم قائل به اختيارند ، و هم با نظر اشاعره ، و لو آنكه نظريهء « كسب » اشعرى را هم در نظر داشته باشيم ؛ همچنان‌كه با قضيهء « أمر بين الأمرين » شيعه نيز كاملا انطباق ندارد . 7 - 3 . فلسفه صائن الدين در ارزيابى عقل و روش عقلانى ، بسيار واقع‌بينانه نظر مىدهد و از جادهء انصاف خارج نمىشود . از ديدگاه او عقل نظرى با مقدمات يقينى و طريق استدلال ، يكى از راههاى رسيدن انسان به توحيد است ؛ اما به واسطهء آنكه در اين راه ، شكوك و شبهات فراوان است ، وصول به مقصد به ندرت حاصل مىشود و بايد به راههاى مطمئن‌ترى توسل جست : « رسيدن به مبدأ شهود واحد و شعور بدان ، چند طريق دارد ؛ يكى طريق عقل نظرى است كه به دستيارى برهان و مساعى اقدام مقدمات يقينى به سرحد آن راه مىيابند و به واسطهء آنكه در اين راه ، اشواك شكوك و خاشاك شبهات ، مانع سير سالك مىگردد ، وصول بدان طريق ، به‌غايت نادر مىباشد و تعويق بسيار مىافتد . راه توحيد را به عقل مجوى * ديدهء روح را به خار مخار و يكى ديگر ، طريق تصفيهء صوفيه است و تحصيل ذوق ادراك آن حقايق به ميامن ترك معهودات و فطام نفس از ساير رسوم و عادات . و در اين طريق ، به واسطهء آنكه شارع قويمش بر شاهراه متابعت حضرت رسالت پناه ختمى و اسوهء حسنهء او واقع گشته ، اهل وصول بيشتر از طريق اول مىباشد و راه ايشان پيشتر است و به حقايق ارجمند و مقامات كرامند فايز مىگردند . » « 1 » صائن الدين اطلاعات كافى دربارهء مكاتب فلسفى پيش از خود دارد و در مواقع مقتضى ، نظريات فلاسفه را طرح و نقد مىكند . از مهم‌ترين رسايل او ، كه عرصهء نقد آراى فلسفى است ، رسالهء تمهيد القواعد است كه در شرح قواعد التوحيد جدّ خويش نوشته است . اين رساله در بيان توحيد است و همچون كتب فلسفى ، بحث دربارهء وجود ،

--> ( 1 ) . مجموعهء مب ، ورق 125 الف .